Beyo?lu Neresidir ?
Beyo?lu ilçesi günümüzde, 45 mahalleden ve yakla??k 225 bin yerle?ik nüfustan olu?an bir yerle?im yeridir. ??, e?lence ve kültür merkezi olmas? nedeniyle bu ilçe s?n?rlar? içerisindeki gündüz ve gece nüfusu birkaç milyonu bulmaktad?r. Baz?lar?na göre Beyo?lu, Karaköy’den Taksim’e kadar uzanan bölgedir. Baz?lar?na göre de, Tünel Meydan?’ndan Taksim’e uzanan bölümden ibarettir.

Bugün ?stanbul iline ba?l? Beyo?lu ilçesi; Haliç’in kuzeyinde Kas?mpa?a vadisinin bat?s?yla, Dolmabahçe (Gazhane) vadisi aras?nda kalan alan? kapsar, ?i?li ve Be?ikta? ilçeleriyle s?n?rda?t?r. Ancak halk aras?nda Beyo?lu ad?, kentin önemli kültür, e?lence ve i? merkezlerinden olan ve Galatasaray’? Taksim Meydan?’na ba?layan ?stiklal caddesi ve çevresi için kullan?l?r.

Bizans döneminde yerle?im alan? olmayan bu kesime; kar?? yaka öte anlam?na gelen Pera’dan kaynaklanan Peran Ba?lar? deniliyordu.Geçen yüzy?lda, özellikle yabanc?lar, Beyo?lu yerine Pera ad?n? kullanm??lard?r. Türkler ise Pera’y? Beyo?lu ?eklinde adland?r?p daha geni? bir alan? kastetmi?lerdir.

Beyo?lu ad?n?n ortaya ç?k???na ili?kin çe?itli rivayetler vard?r. Bunlardan birisine göre; Beyo?lu ad?, Fatih Sultan Mehmed zaman?nda Pontus prenslerinden Aleksios Komnenos’un islamiyeti kabul ederek burada oturmas?ndan kaynaklan?r. ?kincisine göre ise; burada oturan Pontus prensi de?il, Kanuni zaman?ndaki Venedik elçisi Andre Giritti’nin o?lu Luigi Giritti’dir. Türkler’in "Bey O?lu" diye and?klar? bu adam, elçinin bir Rum kad?nla evlenmesinden dünyaya gelmi?tir. Oturdu?u konak da Taksim yak?n?nda bir yerdedir. Di?er birine göre ise; Kanuni Sultan Süleyman döneminde burada oturan Venedik elçisine yaz??malarda Beyo?lu dendi?i için bu semt de Beyo?lu ad?n? alm??t?r.
Pera ad?, 1925’de resmi yaz??malardan ç?kar?ld?ktan sonra gittikçe unutulur hale gelmi?, Buna kar??l?k Beyo?lu ad? güç kazan?p bölge anlam?nda da yayg?nla?m??t?r.

Bizans’tan Osmanl?’ya
Pera, Bizans dönemindeki ?stanbul’un sonradan geli?en yerle?im yeri olmu?tur. ?mparator 2.Theodosius taraf?ndan bir k?sm? yapt?r?lm?? olan ?stanbul surlar?n?n çevreledi?i kapal? alan?n Haliç’e ve Marmara’ya bakan yamaçlar?nda konutlar; Sirkeci çevresinde ticaret kurulu?lar?; Sarayburnu, Beyaz?t, Aksaray, Cerrahpa?a, Yedikule’de yönetsel, dinsel ve ticari merkezler yo?unluktayd?. Ayr?ca Haliç’in kar?? k?y?s?ndaki Galata da bir d?? yerle?im yeri olmu?tu. Sykai (Sycae) ad? verilen bu yerle?im yerinde oturanlar?n ço?unlu?unu Venedikliler ile Cenevizliler olu?turmaktayd?. Daha sonralar? surlarla çevrilen bu yerle?im yerleri, zengin bir ticaret merkezi oldu.

13. yy’da Cenevizli tüccarlar?n yönetimine verilen Galata yüzy?llar boyunca ticaretteki önemini korumu?tur. 15. yy’da kent 100 bini bulan nüfusuyla dünyan?n say?l? büyük kentlerinden biriydi. Osmanl?lar taraf?nda al?nd???nda 50 bin kadar olan nüfus Rumeli ve Anadolu’dan getirilen müslüman ve müslüman olmayan halk?n yerle?tirilmesiyle 100 bini a?t?. Müslümanlar?n büyük bölümü bu dönemde eski kentin bulundu?u yar?madan?n d???nda ya??yordu. Skyai de sur d???na ta?arak Pera (bugün Galatasaray) yönüne do?ru büyüdü.

19.yy’da Galata önemli geli?meler gösterdi. Bu kesim, ticaret merkezleri olma özelli?ini korurken yabanc? elçiliklerin yerle?ti?i ve yine yabanc? banker, komisyoncu, banka ve sigorta ?irketlerinin yo?unla?t???, bunun yan? s?ra e?lence yerlerinin bulundu?u bir Avrupa kenti görünümünü kazanmaya ba?lad?. Osmanl? padi?ahlar?n?n Topkap? Saray?’ndan ç?karak Galata yak?n?ndaki Dolmabahçe Saray?’na ta??nmalar? da bu yüzy?la rastlar. ?lk önemli sanayi kurulu?u olan Feshane’nin Haliç’te i?letmeye aç?ld??? 19. yy’da kent demiryolu, tramvay, tünel gibi kent içi ve kent d??? ula??m olanaklar?na kavu?tu.

Osmanl?’dan Cumhuriyet’e Beyo?lu
Osmanl? devrinde Beyo?lu, çevre olarak, Bat?l?la?man?n maddi görüntüsünün odakla?t??? yer durumundad?r. En hayati ihtiyac? olan suya kavu?ulmas?, Beyo?lu’nun daha geni? çapta iskan?n? sa?lam??t?r. 1492’den sonra Galata’daki yabanc? elçilikler Beyo?lu’na ta??nd?; Galatasaray ile Tünel aras? yerle?im alan? olarak geli?meye ba?lad?. XVIII. yy’da da geli?imini sürdürerek Kas?mpa?a ve Tophane taraflar?na yay?ld?. Onsekizinci yüzy?l sonlar?na kadar Galata surunun d???na pek ta??lm?? de?ildi. Bizans’?n son döneminde Galata’n?n ticari hayat?na Latin kökenliler hakimdi. Ço?unlu?unu Genoval?lar’?n olu?turdu?u Latin kökenlilerin miktar? Rumlardan daha fazlayd?. Galata, Türk yönetimine geçince de Cenevizden kalan bu Latin kökenlilerin tamam? Galata’y? b?rak?p gitmedi. Kalanlar Türk döneminin Lövantenleri’nin mayas?n? olu?turdu.

Fetih’ten sonra Galata’ya da bir hayli Türk yerle?ti. 1476 tarihli bir belgeye göre, Galata’da 592 Rum, 535 Müslüman, 332 Frenk ve 62 Ermeni evi vard?. Galata’n?n sur içi bölümünde Türkler ço?unlukta de?ildi, ama Tophane, F?nd?kl?, Ayaspa?a, Kabata?, Galatasaray’dan Tophane’ye inen yolun çevresi, Be?ikta?, Haliç k?y?lar?nda ise Azapkap? Sokollu Camii çevresi ve onun biraz daha ilerisindeki Kas?mpa?a Türk evleriyle doluydu.

XIX. yüzy?lda durum de?i?ti. Yüzy?l?n ikinci yar?s?nda hem h?z hem de hacim bak?m?ndan de?i?menin ölçüsü gayrimüslim guruplar lehine büyüdü. Galata Kulesi çevresinden Galatasaray’a kadar uzanan sahada Rum, Ermeni, Yahudiler’den meydana gelen gayrimüslimler ile Lövantenler ve yabanc? uyruklular ço?unlu?u olu?turdular. Ayr?ca, Osmanl? Devleti’nin Bat?l?lar’a kar?? tutumundaki de?i?me, Osmanl?lar’la yeni ili?ki kuran devletlerin de Beyo?lu’da arsalar edinerek binalar yapt?rmalar?na ve geni? kadrolu personelle buralara yerle?melerine yol açm??t?r. Asl?nda Avrupa devletleri Beyo?lu’da yer edinip elçilik binalar?n? buralara kondururken Beyo?lu’nun bina dokusu da zenginle?mi?tir.

Galata’da canl? bir ticaret hayat? oldu?u halde, buraya büyük çapl? camiler yap?lmam??, medreseler in?a edilmemi?ti. Bunun en büyük nedeni, Galata ve Beyo?lu’da yeterli suyun olmamas?yd?. Nitekim az çok suya kavu?turulmu? bölgeler, bol miktarda Türk yerle?imine sahne olmu?tu. Galata’n?n iki yan?nda Tophane ve Kas?mpa?a buna iyi bir örnekti. Öteki taraf ise Hal?c?o?lu ve Sütlüce’ye do?ru uzan?yordu.

Beyo?lu’nun su sorunu üzerine, ciddi ?ekilde ancak XVIII. yüzy?l ortalar?nda e?ilinmi?tir. 1732’de Birinci Mahmud taraf?ndan Bahçeköy su ?ebekesinin yap?lmas?yla Beyo?lu bol suya kavu?mu?tur. Beyo?lu bölgesinin bol suya kavu?turuldu?u 1732 senesinin tarihini ta??yan 25 çe?me bulunmaktad?r. 1737-1800 aras?nda yap?lm?? 49 çe?me, 1800-1923 aras?nda yap?lm?? 76 çe?me, bir yönüyle de Türk nüfusunun nerelerde yo?unluk gösterdi?inin de i?aretini olu?turmaktad?r.
Bahçeköy ?ebekesi, Beyo?lu için, uzun y?llar yeterli olmam??t?r. Beyo?lu su bak?m?ndan bundan sonra da zaman zaman takviye edilmi?tir. Ondokuzuncu yüzy?l?n sonlar?nda, Terkos Gölü’nden ?stanbul’a su veren ?ebeke yap?l?nca Beyo?lu’ya da su verilmi?tir. ?mparatorluk döneminde Beyo?lu’ya son su takviyesi ?kinci Abdulhamid zaman?nda olmu?tur. Kemerburgaz ile Cendere aras?ndaki 60 kadar kayna??n sular? toplanarak 1904’te demir borular ile Beyo?lu’ya sevkedilmi?tir. Bu sular Hamidiye Sular? diye tan?n?r.
?stanbul’da evlere ve di?er özel kurumlara paral? su da??t?m?n?n yap?lmas?, Terkos ve Elmal? ?ebekeleri ile ba?lam??t?r. ?stanbul’da halk?n evlerinde paral? su harcamas? da Terkos ve Elmal? sular? ile ba?lam?? oldu.
Beyo?lu’ya dikkatlerin çevrilmesine neden olan etken, asl?nda devletti. Zira Beyo?lu’nun s?rtlar?na da, k?y? bölgelerine de el uzatan öncelikle devletti. Devlet buralarda yeni kurumlar kurma yönünde varl???n? gösteriyordu. Bunlar: Saray, modern okullar, k??lalar, hastaneler, yönetim birimleri gibi ?eylerdi. Reformlar bunlarla belirginli?e kavu?uyor, halka tan?t?l?yor, ö?retiliyor ve ya?ama geçiriliyordu. Reformlar ve Bat?ya Aç?l?? konusunda ?kinci Mahmud da Üçüncü Selim’in yolunu izler. Beyo?lu’nun y?ld?z?n?n parlay??? as?l bu padi?ah zaman?nda aç?kl?k ve h?z kazan?r. Padi?ah saray?n?n ?stanbul’dan Beyo?lu yakas?na geçmesi, saltanat makam?nca Beyo?lu’nun ?stanbul’a tercih edildi?ini ortaya kor.

Bu dönemde örne?in; Sütlüce yak?n?nda Karaa?aç’ta bir evde, gizlice matematik ve geometri dersleri verilmeye ba?lan?r. Gizlilik içinde bir reform uygulamas?na geçilmekteyken Beyo?lu yakas? uygun görülmektedir. Bir süre sonra bu hendese hane Tersane civar?nda aç?k ?ekilde faaliyete geçecek, matematik ve geometri gibi pozitif bilimlere yer verilen bu e?itim birimi 1773’te kurulmu? olan Mühendishane-i Bahri-i Hümayun için bir ba?lang?ç olacakt?r.

Ayn? ?ekilde Baron Dö Tott, askeri alanda ikinci bir reform hareketi olarak Sürat Topçular?’n? kurmu?tur. Bunlar haftada üç gün Beyo?lu ve Ka??thane’de talim yapm??lard?r. Baron Dö Tott’un yenilikleri aras?nda bir de Hasköy’de Top Dökümhanesi’nin kurulu?unu hat?rlatmak gerekir. 1792’de ise Hal?c?o?lu’da Humbarac? K??las? yapt?r?l?r. Ayn? y?l içinde, tarihi Haliç Tersanesi’nde va Galata’n?n hemen yan?ba??nda Tophane’de yenilemeler gerçekle?tirilir. 1795’te Mühendishane’i Berri-i Hümayun Hal?c?o?lu’daki binas?nda e?itime ba?lam??t?r. Bu aç?dan Beyo?lu’nun geli?mesini etkileyen kurumsal in?aatlar?n?n en ba??nda Beyo?lu K??las?’n? saymak gerekir. Beyo?lu K??las? topçu askerleri için haz?rlanm??t?r.

Y?llar ilerledikçe, Beyo?lu’nun tercihli alan haline geli?i, daha ba?ka noktalardan da aç?kl??a kavu?ur. 1858’de Beyo?lu’da örnek belediyecilik uygulamas?na geçilmesi, tercihin yönetim alan?na kadar uzan???na aç?kl?k getirir.

K?l?k, k?yafet ve ya?am tarz? ve binalar aç?s?ndan bütün halinde Türkiye ölçe?inden farkl? bir ya?am  ve görüntünün as?l yo?unluk kazand??? yer, ku?kusuz, Beyo?lu olmu?tur. 1860-1864 aras?nda A??klar ve Ayazpa?a mezarl?klar? kald?r?r?lm??, Galata surlar? y?kt?r?lm??, yeni caddeler ve sokaklar açt?r?lm??; yang?nlar?n önlenebilmesi için ah?ap bina yap?m? yasaklanm??t?r. 1873’de Galatasaray’? Beyo?lu’na ba?layan Tünel aç?l?p hizmete girmi?tir. 1913’te ise Beyo?lu-?i?li aras?nda elektrikli tramvaylar hizmete girmi?tir. Osmanl?’dan Cumhuriyet’e geçildi?inde de Beyo?lu’nun yerle?me alan? Te?vikiye ve Maçka’dan Be?ikta?’a, ?i?li ötelerine, Haliç ve Bo?aziçi yamaçlar?na uzand?. Bu geli?me s?ras?nda konutlar yava? yava? i? yerlerine dönü?tü. Önceleri ad? Cadde-i Kebir iken Cumhuriyetten sonra ?stiklal Caddesi denilen ana yol boyunca ma?azalar, bankalar, kahvehaneler, tiyatrolar, sinemalar, pastaneler ve e?lence yerleri aç?ld?. Bu geli?me Halaskargazi Caddesi boyunca ?i?li’ye do?ru sürdü.

?stanbul’daki h?zl? kentle?me gözönünde tutularak cumhuriyet döneminde birkaç kez kent planlamas? yap?ld?. Bu planlara göre Haliç çevresi ile Bo?aziçi sanayi olarak ayr?l?nca 1940 sonlar?ndan ba?layarak bu alanlar fabrika ve i?yerleri ile doldu.

Bugün Beyo?lu ilçesinin s?n?rlar? içerisinde çok say?da önemli kurum ve mekan bulunmaktad?r. Bunlar?n aras?nda; F?nd?kl?’daki Mimar Sinan Üniversitesi, Taksim Meydan?’ndaki Atatürk Kültür Merkezi, Kas?mpa?a’daki Kuzey Deniz Saha Komutanl???, Sütlüce’deki Tophane-i Amire ( Koç Sanayii Müzesi), Aynal?kavak Kasr?, ?stiklal Caddesi’ndeki ?stanbul Sanayi Odas?, Yap? Kredi Kültür ve Yay?nc?l?k, Çiçek Pasaj?, Bal?k Pazar?, Aksanat, çok say?da sinema, Muammer Karaca Tiyatrosu, Tünel ve Tramvay ula??m?, Galata’daki Galata Kulesi  de bulunmaktad?r.

Günümüzde de büyük otellerin, tiyatrolar?n, sinemalar?n, okullar?n, konsolosluklar?n, yabanc? kültür merkezlerinin, sanat galerilerinin bulundu?u Beyo?lu, ?stanbul’un en canl? ve gözde semtlerinden biridir.